سی‌ان‌جی؛ ظرفیتی آماده برای مهار مصرف بنزین

به گزارش انرژی و نیرو، در حالی که افزایش بی‌رویه مصرف بنزین در سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های اصلی بخش انرژی کشور تبدیل شده، آمار‌های رسمی از وجود ظرفیتی قابل توجه در شبکه عرضه سی‌ان‌جی حکایت دارد؛ ظرفیتی که با وجود توسعه زیرساخت‌ها در بیش از دو دهه گذشته، هنوز به‌طور کامل به کار گرفته نشده است. اکنون در شرایطی که هزاران جایگاه عرضه سی‌ان‌جی در کشور فعال است، مصرف این سوخت فاصله‌ای معنادار با توان بالفعل شبکه دارد؛ شکافی که به اعتقاد مسوولان، با اصلاح سیاست‌های قیمتی، توسعه ناوگان دوگانه‌سوز و تسریع در طرح‌های تبدیل، می‌تواند به فرصتی مؤثر برای کاهش مصرف بنزین و مدیریت ناترازی انرژی بدل شود.

بر اساس اعلام شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، هم‌اکنون بیش از ۲ هزار و ۳۶۵ جایگاه عرضه سی‌ان‌جی در کشور فعال است که مجموع ظرفیت عرضه آنها به حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز می‌رسد، اما میزان مصرف فعلی این سوخت حدود ۱۶ میلیون مترمکعب در روز است.

کاهش ۵۰ میلیون تومانی هزینه سوخت

«سعید رحمان‌سالاری» مدیر طرح سی‌ان‌جی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، با اشاره به این فاصله میان ظرفیت و مصرف سی‌ان‌جی، یکی از دلایل اصلی استقبال محدود از سوخت دوم را کاهش جذابیت اقتصادی آن برای مصرف‌کنندگان دانست و تأکید کرد که باید اختلاف قیمت معناداری میان بنزین و سی‌ان‌جی برقرار باشد تا مصرف‌کننده به استفاده از سوخت جایگزین ترغیب شود. به گفته وی، کاهش تولید خودرو‌های دوگانه‌سوز از سوی خودروسازان نیز از دیگر عوامل اثرگذار بر افت استقبال از سی‌ان‌جی در سال‌های اخیر بوده است.

این در حالی است که بنا بر اعلام مدیر طرح سی‌ان‌جی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، اختلاف قیمت بنزین و سی‌ان‌جی به‌ گونه‌ای است که در صورت استفاده از سی‌ان‌جی، هزینه سالانه سوخت خانوار‌های پرمصرف می‌تواند تا ۵۰ میلیون تومان کاهش یابد؛ مزیتی اقتصادی که در صورت تقویت مشوق‌ها و تداوم سیاست‌های حمایتی، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش سهم سی‌ان‌جی در سبد سوخت حمل‌ونقل کشور داشته باشد.

ظرفیت خالی ۲۴ میلیون مترمکعب

طرح توسعه سی‌ان‌جی از سال ۱۳۸۰ با هدف تنوع‌بخشی به سبد سوخت و کاهش وابستگی بخش حمل‌ونقل به بنزین آغاز شد و تا امروز به ایجاد یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های توزیع سوخت جایگزین در کشور انجامیده است. با این حال، آمار‌ها نشان می‌دهد از ظرفیت روزانه ۴۰ میلیون مترمکعبی این بخش، تنها ۱۶ میلیون مترمکعب مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ موضوعی که از وجود ظرفیت خالی ۲۴ میلیون مترمکعبی در شبکه سی‌ان‌جی کشور حکایت دارد.

در کنار این آمار، ساختار ناوگان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. به گفته مدیر طرح سی‌ان‌جی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، اکنون حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار خودرو به‌ صورت کارخانه‌ای یا از طریق تبدیل کارگاهی دوگانه‌سوز شده‌اند. همچنین به ازای هر یک‌هزار و ۶۰۰ خودرو در کشور، یک جایگاه سی‌ان‌جی وجود دارد؛ نسبتی که از منظر دسترسی به زیرساخت، وضعیت نسبتاً مناسبی را نشان می‌دهد. با این حال، توسعه جایگاه‌ها در برخی مناطق کمتر برخوردار همچنان در دستور کار قرار دارد و مناطقی همچون جنوب کرمان و استان سیستان و بلوچستان نیز به‌تازگی به این زیرساخت متصل شده‌اند.

سی‌ان‌جی؛ ظرفیت مغفول سبد سوخت کشور

صنعت سی‌ان‌جی در ایران با وجود برخورداری از زیرساخت مناسب، هنوز تا رسیدن به نقطه بهره‌برداری کامل فاصله دارد و احیای این ظرفیت می‌تواند یکی از سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین ابزار‌ها برای مهار رشد مصرف بنزین باشد. در همین چارچوب، دولت توسعه خودرو‌های دوگانه‌سوز را از دو مسیر «تولید کارخانه‌ای» و «تبدیل کارگاهی» دنبال می‌کند. اواخر اردیبهشت ۱۴۰۴ قرارداد حمایت از اجرای طرح تولید ۳۰ هزار دستگاه خودروی دوگانه‌سوز نیسان وانت به ارزش ۱۸.۵ میلیون دلار بین شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران و شرکت زامیاد امضا شد. بر اساس این قرارداد، طی یک سال ۳۰ هزار دستگاه وانت دوگانه‌سوز وارد ناوگان حمل‌ونقل کشور می‌شود؛ طرحی که از محل صرفه‌جویی ناشی از کاهش مصرف بنزین و در چارچوب ظرفیت‌های ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید اجرا می‌شود.

برآورد‌ها نشان می‌دهد بهره‌برداری از این ۳۰ هزار خودرو به صرفه‌جویی سالانه ۲۲۰ میلیون لیتر بنزین منجر خواهد شد؛ صرفه‌جویی‌ای که معادل حدود ۹۰ میلیون دلار کاهش هزینه ارزی برای اقتصاد کشور است. افزون بر این، اواخر مرداد ۱۴۰۴ نیز قرارداد دیگری برای تولید ۲۵ هزار دستگاه خودروی دوگانه‌سوز میان شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران و ایران‌خودرو امضا شد. هدف از اجرای این قرارداد، صرفه‌جویی بیش از ۵۰۰ هزار لیتر بنزین در روز است و ارزش قرارداد نیز ۱۴ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار اعلام شده است.

دوگانه‌سوز کردن رایگان خودرو‌های شخصی

در کنار توسعه ناوگان دوگانه‌سوز از مبدا کارخانه، طرح دوگانه‌سوز کردن رایگان خودرو‌ها نیز به‌ عنوان یکی دیگر از محور‌های سیاستی دولت در حال اجراست. این طرح از تابستان ۱۴۰۴ آغاز شده و بر اساس آن، خودرو‌های عمومی از جمله تاکسی‌ها، وانت‌ها و خودرو‌های فعال در حمل‌ونقل اینترنتی می‌توانند با ثبت‌نام در سامانه gcr.niopdc.ir، برای تبدیل رایگان خودروی تک‌سوز خود اقدام کنند. همچنین برای مالکان خودرو‌های شخصی نیز در دو مرحله، فراخوان تبدیل خودرو‌های مدل ۱۳۹۷ به بالا و سپس ۱۳۹۴ به بالا اعلام شده است.

مطابق اعلام مسوولان، پس از ثبت‌نام در این سامانه، متقاضیان به یکی از ۳۴۰ کارگاه فعال تبدیل در کشور معرفی می‌شوند و عملیات تبدیل خودرو به‌صورت کاملاً رایگان انجام می‌شود. اجرای این طرح در کنار قرارداد‌های تولید خودرو‌های دوگانه‌سوز، بیانگر آن است که شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران در تلاش است هم از مسیر توسعه عرضه خودرو و هم از طریق فعال‌سازی خودرو‌های موجود، سهم سی‌ان‌جی را در حمل‌ونقل کشور افزایش دهد.

واقعیت آن است که در شرایط کنونی، سی‌ان‌جی برای اقتصاد انرژی ایران فقط یک سوخت جایگزین نیست، بلکه یک ظرفیت آماده و کم‌هزینه برای کاهش فشار بر مصرف بنزین، کاهش واردات یا هزینه‌های تأمین سوخت است. از همین رو، بازگرداندن این سوخت به جایگاه واقعی خود در سبد سوخت کشور، بیش از آنکه نیازمند توسعه گسترده زیرساخت باشد، به سیاست‌گذاری مؤثر در حوزه قیمت‌گذاری، تولید خودرو و ایجاد انگیزه برای مصرف‌کننده وابسته است.

منبع: خبرگزاری شانا