یک بازگشت شتاب‌زده در بورس کالا؛ چرا بازار پتروشیمی با شوک مواجه شد؟

به گزارش انرژی و نیرو، بازار محصولات پتروشیمی در ماه‌های اخیر روز‌های پرالتهابی را پشت سر گذاشته است. تحولات سیاسی و امنیتی منطقه، افزایش ریسک‌های ناشی از جنگ تحمیلی علیه کشور و نگرانی فعالان اقتصادی نسبت به آینده بازار‌ها موجب شد قیمت بسیاری از مواد اولیه پتروشیمی در بازار آزاد با رشد قابل توجهی همراه شود.

در چنین فضایی، انتظارات تورمی افزایش یافت و بخشی از تقاضای موجود در بازار نیز بیش از آنکه ناشی از نیاز واقعی تولید باشد، تحت تأثیر نگرانی از افزایش بیشتر قیمت‌ها شکل گرفت.

با این حال، پس از فروکش کردن بخش مهمی از تنش‌ها و انتشار اخبار مثبت درباره کاهش سطح مناقشات، شرایط بازار به تدریج تغییر کرد. همزمان با کاهش ریسک‌های سیاسی، قیمت نفت نیز از سطوح اوج خود فاصله گرفت و وارد مسیر اصلاح شد.

از آنجا که قیمت بسیاری از محصولات پتروشیمی در بازار‌های جهانی از روند قیمت نفت تأثیر می‌پذیرد، فعالان بازار از همان زمان انتظار داشتند که قیمت‌های جهانی محصولات پتروشیمی نیز با یک وقفه زمانی وارد فاز نزولی شوند.

تغییر شرایط بازار؛ از التهاب جنگ تا انتظار برای کاهش قیمت‌ها

در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ترین مباحث بازار به نحوه تعیین قیمت پایه محصولات پتروشیمی در بورس کالا بازمی‌گشت. طی ماه‌های گذشته و همزمان با شرایط خاص اقتصادی و سیاسی کشور، فرمول‌های مورد استفاده برای تعیین قیمت پایه تا حدی از نوسانات شدید بازار‌های جهانی فاصله گرفته بود.

این رویکرد اگرچه مورد انتقاد برخی تولیدکنندگان بالادستی قرار داشت، اما از نگاه بسیاری از صنایع پایین‌دستی به حفظ ثبات بازار و جلوگیری از انتقال شوک‌های ناگهانی به بخش تولید کمک کرده بود.

اما در هفته گذشته شاهد بازگشت به فرمول سنتی قیمت‌گذاری بودیم؛ فرمولی که بر پایه میانگین قیمت‌های جهانی و نرخ ارز مرکز مبادله تعیین می‌شود.

نکته قابل تأمل این بود که نرخ ارز مورد استفاده در محاسبات تفاوت معناداری با هفته‌های قبل نداشت، اما مبنای قیمت‌های جهانی در شرایطی مورد استفاده قرار گرفت که بسیاری از فعالان بازار انتظار کاهش تدریجی نرخ‌های جهانی را در هفته‌های آینده داشتند.

همین مساله موجب شد قیمت‌های پایه برخی محصولات پتروشیمی با افزایش قابل توجهی مواجه شوند؛ افزایشی که در برخی گرید‌ها به مراتب بیشتر از تغییرات واقعی بازار داخلی بود. نتیجه این تصمیم، ایجاد یک شوک قیمتی در بازاری بود که پیش از آن نشانه‌هایی از بازگشت به تعادل و کاهش تدریجی قیمت‌ها را تجربه می‌کرد.

وقتی قیمت بورس از بازار آزاد سبقت می‌گیرد

نکته مهم‌تر آن است که در زمان اعلام قیمت‌های جدید، روند بازار آزاد در بسیاری از محصولات مسیر متفاوتی را طی می‌کرد. در حالی که قیمت‌های پایه با رشد محسوسی همراه شدند، بخش قابل توجهی از معاملات بازار آزاد در مسیر کاهش قیمت قرار داشت.

این وضعیت به تدریج باعث شکل‌گیری پدیده‌ای شد که در سال‌های گذشته کمتر مشاهده شده بود؛ در برخی کالا‌ها قیمت عرضه در بورس کالا از قیمت‌های قابل معامله در بازار آزاد فاصله گرفت و عملاً مزیت اقتصادی خرید از بورس برای بخشی از مصرف‌کنندگان کاهش یافت.

چنین شرایطی معمولاً نشانه‌ای از عدم همگرایی میان مکانیزم قیمت‌گذاری و واقعیت‌های بازار است. هنگامی که بازار آزاد روند نزولی دارد، اما قیمت‌های پایه افزایشی می‌شوند، بخشی از تقاضای واقعی از بازار خارج می‌شود و خریداران ترجیح می‌دهند تا روشن شدن روند آینده، خرید‌های خود را به تعویق بیندازند.

این مسئله می‌تواند کاهش حجم معاملات، افزایش تردید در میان مصرف‌کنندگان و تعمیق رکود در صنایع پایین‌دستی را به دنبال داشته باشد.

راهکار ثبات در بازار اصلاح تدریجی قیمت‌هاست

«سحر کاویانی» کارشناس بازار سرمایه، گفت: در شرایطی که بازار آزاد وارد مسیر اصلاح قیمت شده بود و بسیاری از فعالان اقتصادی انتظار کاهش تدریجی نرخ‌های جهانی را داشتند، امکان بازگشت به فرمول اصلی قیمت‌گذاری بدون ایجاد شوک قیمتی نیز وجود داشت.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: تصمیم‌گیران می‌توانستند به جای اعمال افزایش‌های ۳۰ تا ۴۰ درصدی در برخی گریدها، از یک فرآیند تدریجی استفاده کنند تا هم اصل فرمول قیمت‌گذاری رعایت شود و هم بازار فرصت تطبیق با شرایط جدید را داشته باشد.

وی افزود: افزایش‌های محدود در محدوده ۵ تا ۱۰ درصد می‌توانست ضمن حرکت به سمت آزادسازی کامل قیمت‌ها، فاصله میان نرخ‌های بورس و بازار را نیز به تدریج کاهش دهد و از وارد شدن فشار مضاعف به صنایع پایین‌دستی جلوگیری کند.

اهمیت زمان در سیاست‌گذاری قیمتی

تجربه بازار‌های کالایی نشان می‌دهد که موفقیت یک نظام قیمت‌گذاری تنها به صحت فرمول وابسته نیست؛ بلکه زمان اجرای سیاست‌ها نیز اهمیت بسیار بالایی دارد. حتی بهترین فرمول‌ها نیز اگر در زمان نامناسب اجرا شوند، می‌توانند نتایجی متفاوت از اهداف اولیه خود به همراه داشته باشند.

امروز با توجه به روند نزولی قیمت نفت و انتظار بازار برای کاهش تدریجی نرخ‌های جهانی محصولات پتروشیمی، بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند بازار در هفته‌های آینده ناگزیر به حرکت در مسیر اصلاح قیمت‌ها خواهد بود.

به همین دلیل احتمال می‌رود بخشی از افزایش‌های اخیر به مرور زمان تخلیه شده و بازار دوباره به سمت تعادل حرکت کند.

آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، ضرورت هماهنگی بیشتر میان سیاست‌گذاری، واقعیت‌های بازار و شرایط صنایع پایین‌دستی است.

بازار مواد اولیه پتروشیمی زمانی می‌تواند به ثبات پایدار برسد که تصمیمات قیمتی علاوه بر رعایت فرمول‌های اقتصادی، به شرایط واقعی عرضه و تقاضا، وضعیت صنایع مصرف‌کننده و انتظارات فعالان بازار نیز توجه داشته باشد.

در غیر این صورت، حتی تصمیماتی که از نظر تئوریک صحیح به نظر می‌رسند، ممکن است در عمل به ایجاد نوسانات و بی‌ثباتی بیشتر منجر شوند.

منبع: خبرگزاری فارس