بازار نفت با کسری ۲ میلیارد بشکه‌ای روبه‌رو می‌شود

به گزارش انرژی و نیرو، بازار جهانی نفت اکنون با خود کمبود نفت روبه‌رو نیست، بلکه با فرسایش ظرفیت‌های پنهان کنترل بحران روبه‌روست؛ یعنی ذخایر، لجستیک، بیمه، حمل‌ونقل، فرآورده‌ها و اعتماد بازار؛ به بیان ساده‌تر، جهان هنوز به نقطه قحطی فیزیکی نفت نرسیده، اما ضربه‌گیر‌هایی که اجازه داده‌اند بازار آرام‌تر از انتظار واکنش نشان دهد، در حال مصرف شدن هستند.

ذخایر استراتژیک و تجاری به عنوان عامل اصلی مهار شوک ناشی از جنگ میان ایران و ائتلاف آمریکایی- صهیونیستی و به دنبال آن انسداد تنگه هرمز معرفی شده‌اند. اما نکته مهم این است که این ذخایر منبع دائمی عرضه نیستند. آنها فقط می‌توانند زمان بخرند. هرچه بحران طولانی‌تر شود، بازار متوجه می‌شود که نفت مصرف‌شده از مخازن باید دوباره جایگزین شود و همین موضوع خودش به یک بحران جدید تبدیل می‌شود.

بازار تا زمانی آرام است که باور دارد ذخایر کافی‌اند؛ اما اگر این باور از بین برود، واکنش قیمتی می‌تواند ناگهانی و شدید باشد. قیمت فعلی نفت ممکن است نوعی آرامش ظاهری باشد؛ آرامشی که نه از حل بحران، بلکه از مصرف ذخایر و امید به بازگشت سریع شرایط عادی ناشی شده است.

نکته قابل توجه این است که مساله فقط افزایش قیمت نفت نیست؛ بحران می‌تواند به شکل افزایش هزینه حمل‌ونقل، غذا، تولید صنعتی، انرژی خانگی، پتروشیمی و حتی کالا‌های تکنولوژیک ظاهر شود. یعنی اثر اصلی ممکن است در زندگی روزمره مردم و هزینه تولید بنگاه‌ها دیده شود، نه فقط روی تابلوی قیمت نفت برنت.

فریدون برکشلی، تحلیلگر ارشد بین‌المللی نفت و انرژی در همین زمینه بحران تنگه هرمز را از نظر زمانی در میان تمام بحران‌هایی که تاکنون عرضه جهانی نفت با آن مواجه شده، بی‌سابقه دانست و گفت: عبور و انتقال روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و حجم عظیمی ال. پی. جی، انواع فرآورده‌های نفتی و پتروشیمیایی از مسیر تنگه هرمز متوقف مانده و گاه به طور قطره‌چکانی محموله‌هایی به سوی بازار‌های جهانی حرکت می‌کنند.

وی افزود: تا پیش از انسداد عملی تنگه هرمز، هیچ تحلیلگری را ندیدم که عددی کمتر از ۱۵۰ دلار در بشکه را برای قیمت جهانی نفت در پی بسته شدن تنگه هرمز ذکر کرده باشد. اما قیمت برنت، فقط برای مدت کوتاهی در سطح ۱۲۰ دلار در بشکه و یا اندکی بالاتر، دوام آورد. البته این رقم برای بشکه‌های کاغذی و بازار‌های آتی است. نفت خام آماده تحویل، ارقام بالاتری را نشان می‌دهند، اما نه هنوز آنچنان بالا که چنین بحرانی را انعکاس دهند.

برکشلی با اشاره به وضعیت ذخایر نفتی پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و تهدید ایران درباره انسداد تنگه هرمز، اظهار کرد: در آستانه حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و حتی پیش از اولین تهدید ایران مبنی بر انسداد تنگه هرمز، سطح ذخایر استراتژیک نفتی و همچنین ذخایر تجاری در بالاترین میزان در ۱۰ سال اخیر قرار داشت. کشور‌های عمده مصرف‌کننده با تمام توان و از سه‌ماهه آخر ۲۰۲۵ در حال افزایش ذخایر خود بودند. شتاب در ذخیره‌سازی‌ها، یکی از نشانه‌های احتمال یک بحران و انقطاع ناگهانی در چرخه تولید و عرضه نفت است.

این تحلیلگر ارشد بین‌المللی نفت و انرژی ادامه داد: البته مخازن نفتی اعم از استراتژیک یا تجاری، محدودیت دارند و امکان ساخت فوری مخازن وجود ندارد. باید در نظر داشت که از نیمه دوم ۲۰۲۵ قیمت‌های جهانی نفت به طور نسبی در سطح پایینی قرار داشتند و لذا انگیزه خرید توسط مصرف‌کنندگان عمده به ویژه چین و هندوستان هم زیاد بود. اتحادیه اروپا هم واردات ال. ان. جی و فرآورده‌های نفتی را افزایش داد؛ بنابراین در آستانه جنگ بیشتر کشور‌های مصرف‌کننده از سطح بالایی از ذخیره‌سازی برخوردار بودند.

وی تصریح کرد: حجم ذخیره‌سازی در برخی از کشور‌ها در بالاترین سطح در تاریخ ذخیره‌سازی‌های استراتژیک که از سال ۱۹۷۵ و پس از جنگ اعراب و اسرائیل ایجاد شده بود قرار داشت. دولت چین اغلب ارقام رسمی از میزان ذخایر استراتژیک و ذخایر تجاری خود را منعکس نمی‌کند. برآورد‌های مؤسسات رصد جابه‌جایی نفت، میزان ذخایر استراتژیک چین را ۱.۴۵ میلیارد بشکه تخمین زده‌اند. پالایشگاه‌ها هم ذخیره‌سازی‌های زیاد نفت و انواع فرآورده‌های پرمصرف ایجاد کرده بودند.

مصرف گسترده ذخایر استراتژیک پس از سه ماه بحران

برکشلی با اشاره به وضعیت ذخایر پس از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا علیه ایران و کنترل تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی، تاکید کرد: حالا نزدیک به سه ماه پس از شروع حملات اسرائیل و آمریکا علیه ایران و به دنبال آن کنترل تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی، کشور‌ها بخش مهمی از ذخایر استراتژیک خود را مصرف کرده‌اند. بر پایه برآورد‌های آژانس بین‌المللی انرژی، ژاپن، ۲۶۰ میلیون از ۴۷۰ میلیون بشکه ذخایر استراتژیک خود را در هفته آخر ماه مه مصرف کرده است.

وی یادآورشد: نباید از خاطر برد که براساس مقررات آژانس بین‌المللی انرژی، اعضا موظفند تا برای ۹۰ روز ذخایر استراتژیک داشته باشند. ژاپن سطح ذخایر استراتژیک خود را در فوریه به ۱۴۶ روز رسانیده بود. کره جنوبی هم محافظه‌کارانه ذخیره‌سازی کرده و برای ۱۱۰ روز ذخیره‌سازی کرده بود که به گزارش آژانس بین‌المللی انرژی حالا برای حدود ۷۰ روز دیگر ذخیره نفتی در اختیار دارد.

این تحلیلگر انرژی گفت: چین که بالاترین میزان ذخیره‌سازی جهان را در اختیار دارد، در حقیقت بخشی از ذخایر خود را در قیمت‌های روز صادر می‌کند. این ذخایر در قیمت‌های نزدیک به نصف حالا خریداری و ذخیره‌سازی شده بودند. آمریکا هم در هفته پایانی ماه مه ۳۶۰ میلیون بشکه از ذخایر خود برداشت کرد. البته آمریکا، صادرکننده و در عین حال واردکننده نفت خام و فرآورده به شمار می‌آید.

برکشلی با اشاره به میزان ذخایر کشور‌های صنعتی اذعان کرد: با توجه به آماری که در دسترس قرار دارد، کشور‌های عضو باشگاه کشور‌های صنعتی، OECD، برای نزدیک به ۲ ماه آینده نفت و فرآورده‌های نفتی و ال. ان. جی در اختیار دارند. این منوط به واردات صفر است. این کشور‌ها در حال خرید از آمریکا، کانادا، ونزوئلا و برزیل هستند. ارقام صادرات لیبی، الجزایر و نیجریه از اعضای اوپک هم بالا رفته است. حجم محدودی نفت خام عربستان و امارات متحده عربی از طریق خطوط لوله و بدون عبور از مسیر تنگه هرمز به بنادر و بازار‌های جهانی عرضه می‌شوند.

بازار نفت در حال معامله روایت‌هاست

وی به موضوع قیمت‌ها پرداخت و ادامه داد: این که بازار‌ها عکس‌العملی متناسب با ابعاد کمبود عرضه از خود نشان نداده‌اند، تا حد زیادی به سطح بالای آمادگی و ضربه‌گیر‌ها از طریق ذخیره‌سازی‌هاست.

برکشلی درباره وضعیت اروپا در صورت ادامه بحران توضیح داد: در مورد اتحادیه اروپا، چنانچه بحران کنونی با همین شدت ادامه داشته باشد و به اواخر تابستان کشیده شود، احتمالاً کشور‌های اتحادیه باید خط لوله نورداستریم-۱ را بازگشایی کنند. تحقق این امر منوط به موافقت روسیه است. من فکر می‌کنم که اروپایی‌ها در مقطعی ناچار باشند تا به فکر بازسازی خط لوله نورداستریم-۲ که در اوایل جنگ روسیه در اوکراین منفجر شد هم باشند. اروپا حالا حدود سه برابر پولی را که پیش از این برای واردات گاز از روسیه می‌پرداخت را به آمریکا می‌پردازد.

وی افزود: ضمن اینکه با توجه به شرایط موجود، آمریکا هم دست چندان بازی برای عرضه ال. ان. جی به اروپا ندارد. البته کشور‌های درحال توسعه و تازه صنعتی‌شده هم با مشکلات جدی و لاینحل برای تأمین انرژی خود مواجه هستند.

این تحلیلگر ارشد بین‌المللی نفت و انرژی با بیان اینکه بازار‌ها بیشتر بر اساس علائم روانی عمل کرده‌اند، اظهار کرد: پیام‌هایی که از سوی بازیگران عمده ارسال می‌شود، روایتی را تداعی می‌کند که بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت شرایط کنونی به حالت نرمال گذشته قریب‌الوقوع است. به عبارتی بازار جهانی نفت، در حال قیمت‌گذاری و معامله روایت‌هاست. بازار تمایلی برای رویارویی با واقعیات روی زمین و بحران درازمدت را ندارد. اما باید دید که بازار تا چه مدتی، خریدار روایت‌های پرفشار غالب است.

برکشلی ادامه داد: فکر می‌کنم که تا اواخر ژوئیه یعنی تا حدود ۲ ماه دیگر، خریداران، دیگر نفتی در اختیار نخواهند داشت. ذخایر نفتی تخلیه شده‌اند. تا اواخر ژوئیه، بازار نزدیک ۲ میلیارد بشکه کسری تولید خواهد داشت. این کسری همان ذخایر نفتی استراتژیک و ذخایر تجاری است که مصرف شده‌اند و باید جبران شوند. یعنی بازار یک وقفه طولانی در بازار جهانی نفت را باید تأمین کند.

وی تصریح کرد: بازار هم این خطر بزرگ را می‌فهمد، اما تحت تأثیر پیام‌ها و علائم قرار دارد. گاهی بازار تحت تأثیر یک توئیت تا ۱۰ درصد افت قیمت نفت را تجربه می‌کند. بازار جهانی نفت در طول حیات اوپک تا این حد متاثر از علائم روانی نبوده است. به عبارتی بازار نفت هرگز این چنین غیرمسوولانه رفتار نکرده است. وقتی قیمت بالا می‌رود، دنیا مطلع می‌شود که مسیر نادرستی در پیش گرفته شده و باید اصلاح شود. وقتی که بورس‌های نفتی به درستی کشف قیمت نمی‌کنند، دنیا متوجه عمق فاجعه‌ای که در بخش انرژی با آن مواجه است را به درستی درک نمی‌کند.

بازگشت نفت و گاز به بازار جهانی فوری نخواهد بود

تحلیلگر ارشد بین‌المللی نفت و انرژی با اشاره به پیامد‌های حتی پس از توافق و خاتمه جنگ، توضیح داد: موضوع مهم اینجاست که در پی توافقات و خاتمه جنگ، نفت و گاز زیادی بلافاصله وارد بازار جهانی نفت نخواهد شد. در ماه‌هایی که تنگه هرمز بسته مانده، تعدادی از چاه‌ها، دچار افت تولید شده‌اند و برای بازگشت به شرایط عادی زمان لازم است. تعدادی از تأسیسات نفت و گاز در اثر جنگ، آسیب دیده و نیازمند بازسازی هستند. این موضوع در مورد ترمینال‌ها و بنادر هم صادق است.

وی تصریح کرد: مین‌روبی و برقراری مدیریت تردد و پروتکل‌های مربوطه در تنگه هرمز هم زمان‌بر خواهد بود. حل و فصل اختلافات مالی مابین شرکت‌های بیمه و کمپانی‌های حمل و نقل دریایی هم معضلی است که به هر حال باید برای حل و فصل آنها زمانی را در نظر گرفت. در جنگ روسیه و اوکراین و در همین جنگ کنونی خاورمیانه، تأسیسات نفتی آسیب‌های زیادی دیدند. عوامل عدیده‌ای زیرساخت‌های انرژی جهان را تحت تأثیر قرار داده است.

این تحلیلگر انرژی درباره آثار کاهش عرضه نفت و گاز بر اقتصاد جهانی گفت: در مورد آسیب‌هایی که بحران ناشی از کاهش حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت خام و بخش مهمی از عرضه گاز به بازار‌های جهانی وارد می‌شود، بسیار صحبت شده است. به نظر بنده یکی از مهم‌ترین آسیب‌هایی که به اقتصاد جهانی وارد می‌شود، از ناحیه محصولات پتروشیمی است. حدود ۱۵ درصد از مصرف جهانی نفت، صرف تولید فرآورده‌های پتروشیمی می‌شود.

برکشلی ادامه داد: محصولات پتروشیمی در طیف گسترده‌ای از صنایع کاربرد دارد. از محصولات کشاورزی و غذایی تا پنل‌های خورشیدی و ابزار‌های حساس صنعتی نیازمند نفت خام است. به خصوص نفت خام‌های منطقه خاورمیانه در صنایع پتروشیمی جایگاه مهمی دارد؛ لذا چرخه گسترده‌ای از اقتصاد جهانی در معرض آسیب جدی قرار می‌گیرد.

وی تاکید کرد: در واقع جهان نیازمند هزینه و سرمایه‌گذاری بالایی برای بازسازی بخش انرژی خواهد بود.

چرخش بازار انرژی و سرمایه‌گذاری پس از بحران

برکشلی درباره موضوع دستکاری در وال‌استریت نیز گفت: موضوع دستکاری در وال‌استریت، می‌تواند بخشی از واقعیت امروز بازار جهانی نفت باشد. در هر صورت اوپک‌پلاس و بازار جهانی نفت می‌دانند که ریسک امنیت عرضه و عبور و مرور نفت فقط بخشی از واقعیات را در قیمت منعکس می‌کند. ریسک امنیت عرضه نفت و گاز، بخشی از تقاضا را از میان برده و بدون شک به بیش از این هم خواهد برد.

وی معتقد است که پس از عادی شدن و بازگشت شرایط به قبل از جنگ هم تقاضای جهانی نفت به سطوح قبل از فوریه ۲۰۲۶ باز نخواهد گشت. چرخش بازار به سوی زغال‌سنگ و رشد تولید و مصرف انرژی‌های نو و به ویژه خورشیدی و همچنین انرژی حاصل از نیروگاه‌های هسته‌ای، در قیمت‌های تولید و توزیع بالا، گریزناپذیر است.

این تحلیلگر ارشد بین‌المللی نفت و انرژی با بیان اینکه در سال ۲۰۲۵، دنیا ۱۰۳.۵ میلیون بشکه نفت مصرف کرد، برآورد مصرف جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را با احتساب برداشت از ذخایر استراتژیک و ذخایر تجاری در همین سطح برشمرد که در ادامه و پس از عادی شدن شرایط، تقاضای جهانی و سرعت رشد مصرف، کاهش خواهد داشت؛ تجربه‌ای که پس از دوران کرونا شاهد آن بودیم.

برکشلی به موضوع سرمایه‌گذاری‌ها در بخش‌های بالادستی اشاره و اعلام کرد: بحران ناشی از حمله آمریکا و اسرائیل و پیامد‌های آن بدون شک روند سرمایه‌گذاری‌ها را تحت تأثیر قرار داد. کرونا روند سرمایه‌گذاری‌ها را کند نکرد، اما روند سرمایه‌گریزی از منطقه خلیج فارس در پی خاتمه جنگ، اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. سرمایه‌گذاری‌ها به سمت آمریکای جنوبی و آفریقا متمایل خواهد شد.

به گفته وی، کمپانی‌های نفتی از پیش هم از صفحه رادار شرکت‌های برتر فوربس حذف شده بودند. شرکت‌های هوش مصنوعی و داده‌پردازی جای شرکت‌های نفتی را گرفته‌اند. حالا شرکت‌های نفتی باز هم به سطوح پایین‌تری تنزل خواهند کرد. شاید یک راه بازگشت به صحنه اقتصاد جهانی، ادغام با شرکت‌های دست‌اندرکار منابع و فلزات معدنی کمیاب خواهد بود که در آن صورت به ناچار باید با شرکت چینی ادغام شوند.

برکشلی خاطرنشان کرد: شرکت‌های نفتی از پایداری بالایی برخوردارند. کمپانی‌های نفت و گاز در طول چندین دهه با شرایط اضطراری مواجه بوده‌اند. پروژه‌های نفتی بازه زمانی پنج تا ۱۰ ساله را دربرمی‌گیرند و سرمایه‌گذاری بالایی را می‌طلبند؛ لذا محافظه‌کاری و احتیاط در انتخاب پروژه و کشور میزبان با وسواس صورت می‌گیرد.

این تحلیلگر تاکید کرد: در شرایط بعد از خاتمه بحران جاری در منطقه خلیج فارس، کشور‌های منطقه لازم است تا با تصمیمات جمعی نسبت به مکانیسم و ساختار برنامه‌های بلندمدت خود برنامه‌ریزی کنند. قیمت‌گذاری نفت خام‌های خارج از آمریکا، بر اساس نفت برنت صورت می‌گیرد. در دورانی، اروپا مشتری اصلی نفت خام خاورمیانه بود. امروز بخش اعظم نفت خام‌های منطقه به بازار‌های آسیایی صادر می‌شود.

منبع: خبرگزاری تسنیم