ناگفته‌های اردکانیان از مشکلات مدیریت یکپارچه منابع آب

به گزارش انرژی و نیرو، «رضا اردکانیان» وزیر اسبق نیرو در نشست بررسی بهره‌وری آب اظهار کرد: به رغم دعوت‌های مختلف در سال‌های اخیر در نشستی حضور نداشته‌ام، چون اولا مطلب ناگفته‌ای در دوران مدیران نداشتم و ثانیا بنای تکرار مکررات را نداشتم مگر اینکه تکرار مکررات مفید فایده باشد ثالثا با اینکه در این سن گرفتار انواع بیماری‌ها هستم ولی گرفتار سندروم دیده شدن نشده‌ام.

وی افزود: در عرصه آب، انرژی و امثال آن بعد از نیم قرن تجربه حاکمیت جمهوری اسلامی و ۷ برنامه توسعه، اصلی‌ترین صحبت ما باید آسیب‌شناسی باشد و تصویری از وضعیت موجود ارائه دهیم که چرا وضع موجود وضعیت مطلوبی که مورد انتظار بوده، نیست؟ اگر این آسیب‌شناسی را منصفانه و بدون ملاحظه انجام ندهیم، تضمین کافی برای استفاده از فرصت باقیمانده نخواهیم داشت. در این نیم قرن از عمر انقلاب باید به یک سوال پاسخ داده شود که چرا مسوولان اجرایی به نسخه‌های تجویزی عمل نکرده‌اند؟ ما نیرو‌های انسانی قوی‌ای در حوزه‌های فردی داریم و نمی‌توانیم عدم دسترسی به تکنولوژی‌های جدید را بهانه بیاوریم.

اردکانیان اظهار کرد: در فهم «چه باید کرد»؟، نه الان بلکه از سال‌ها قبل پیشرو بودیم و در مرز‌های دانش قرار داشتیم؛ هنوز هم درباره مدیریت یکپارچه منابع آب در برخی محافل صحبت می‌شود درحالیکه ما از ۲۲ سال قبل در آبان ۱۳۸۳ از معدود کشور‌های منطقه بودیم که راهبرد بلندمدت مدیریت یکپارچه منابع آب را تدوین، تصویب و ابلاغ کردیم.

وی افزود: در ماده ۱۷ قانون برنامه چهارم هم موضوع تاب‌اوری منابع آب و کاهش بیلان منفی سفره‌های زیرزمینی مطرح شده است. به لحاظ ساختاری هم نه تنها در منطقه بلکه در مقایسه با برخی کشور‌های اروپایی هم در به رسمیت شناختن مدیریت کلان بین بخشی آب پیشگام بودیم و ایجاد شورای عالی آب به ریاست رییس‌جمهور به تصویب رسیده بود؛ بنابراین در فهم چه باید کرد؟، نقصانی نداشته‌ایم، اما این سوال مطرح است که چرا نتوانسته‌ایم به دانش خود عمل کنیم؟

وزیر اسبق نیرو گفت: افرادی مثل من امکان شانه خالی کردن از این موضوع را نداریم من از ابتدای شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی در سال ۵۸، در کادر مدیریت وزارت نیرو و در جریان مسائل ساختاری این وزارتخانه بودم پست‌های مدیریتی اجرایی و استانی داشته‌ام؛ در وزارت کشور مسئول شهرداری‌ها و رسیدگی به امور عمرانی شهری بودم قائم‌مقام وزارت نیرو و ... بوده‌ام و ...؛ لذا نمیتوانم بگویم که خبر نداشته‌ام یا نمی‌دانستم، در دولت دوازدهم حداکثر اختیارات در حوزه مدیریت یکپارچه منابع آب به من داده شده بود و هیچ مفری برای شانه خالی کردن ندارم، اما نسخه‌هایی که نوشته شد، امکان اجرایی پیدا نکرد.

وی خاطرنشان کرد: ناخودآگاه می‌بینیم که گسست دانشی و تجربی در ادوار حکمرانی در این نیم قرن رخ داد که به هیچ وجه سهوی نبوده است بلکه ناشی از مدل انتخاب شده برای حکمرانی بوده و این اقتضا را داشت که در پایان هر دوره حکمرانی همه آنچه اتفاق افتاده را حذف کرده و از نو شروع کنند.

وزیر اسبق نیرو بیان کرد: علت العلل مشکلات و ناکارآمدی‌های ما در این سال‌ها در عرصه‌های مختلف دو چیز است: در هر عرصه‌ای اگر مشکلی داریم اگر بهره‌وری ما پایین است اگر ۸ میلیارد دلار در اوج مضیقه ارزی کشور از صندوق توسعه ملی برای استیلای حقابه‌های مرزی کشور هزینه کردیم ولی به اندازه سرمایه‌گذاری، پاسخ نگرفته‌ایم و ...، اولا عدم رعایت شرایط احراز در برگماری‌هاست ما برای همه مشاغل شرح وظایف آن مسوولیت اداری را تهیه کرده‌ایم، اما علاوه بر شرح وظایف، باید شرایط احراز مسوولیت هم وجود داشته باشد وقتی کسی می‌خواهد وزیر مثلا نیرو شود باید شرایط احراز آن مسوولیت هم وجود داشته باشد.

وی ادامه داد: علت دوم این ناکامی ها، سازوکار‌های معیوب است؛ حتی ممکن است نیروی انسانی دارای شرایط احراز شده در مسوولیتی انتخاب شده باشد، اما ساختار‌ها معیوب است؛ در بخش آب نه در سازوکار‌ها دقت شده در برگماری نیروی انسانی؛ ضمن اینکه این دو بر یکدیگر اثرگذار هم هستند.

وزیر اسبق نیرو تأکید کرد: یک کار پژوهشی بعد از وزارتم انجام دادم تحت عنوان «تطبیق لوایح با قوانین برنامه ۵ ساله در حوزه مدیریت آب»؛ آنچه به عنوان لایحه» از دولت به مجلس رفته و آنچه به عنوان قانون مصوب شده را با هم مقایسه کردیم. در برنامه ۵ ساله دوم توسعه برای سال‌های ۷۳ تا ۷۸، ۴ ماده درباره آب در لایحه بود که در قانون به ۱۱ ماده تبدیل شد در زبان قانون، از راهبرد به تکلیف تبدیل شد در لایحه مربوطه، خصوصی‌سازی و واگذاری طرح‌های نیمه‌تمام آمده بود که همگی حذف شدند.

اردکانیان ادامه داد: در برنامه سوم الزام به تامین اعتبارات آب بخش کشاورزی بدون توجه به درآمد‌ها از این محل به صورت تکلیف درآمد. در برنامه سوم هم همینطور؛ وقتی دولتی سیاست‌هایی در سطح کلان تدوین می‌کند، در قوانین برنامه به عنوان تکلیف و الزام به دولت ابلاغ می‌شود این مسیر در برنامه‌های چهارم و پنجم و ششم نیز آمده است در برنامه چهارم، راهبرد بلندمدت مدیریت منابع آب حذف شد، من ریشه آن را در ساختار‌های معیوب می‌بینم، چون در دولت نقش رییس‌جمهور در اجرای برنامه‌ها، صرفا در حد معرفی فرد به عنوان وزیر است، اما ابزار نظارتی در زمان وزارت در اختیار مجلس است.

وی افزود: برخی وزرا وقتی حرفشان در دولت به کرسی نمی‌نشیند، به مجلس می‌روند و از طریق آن حرف خود را بر کرسی می‌نشانند مثلا ما شورای عالی آب داریم، اما وقتی قرار شد این شورا در لایحه مربوطه در رأس تصمیم‌گیری مدیریت منابع آب قرار گیرد، یک وزیر آن را نقض می‌کند و اصرار می‌کند مصوبات شورای عالی آب باید به تصویب هیأت وزیران برسد ولی از آن زمان تا کنون یک مورد مصوبه شورای عالی آب به تصویب هیأت وزیران نرسید و دیدیم که در ماجرای مشکلات آب استان اصفهان عده‌ای انتقاد کردند که چرا مصوبات شورای عالی آب اجرا نشد.

وزیر اسبق نیرو افزود: بالاترین دستگاه نظارتی کشور، مجلس است از سوی دیگر بخش آب، بین‌بخشی است، اما حتی مکانیزم‌های نظارتی هم بخشی است مثلا کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست داریم، اما هیچ گاه هر ۴ مسوول ارشد این حوزه‌ها در کمیسیون مربوطه دور هم جمع نشده‌اند. تا زمانی که این ساختار‌های معیوب اصلاح نشود، حکمرانی آب نیز اصلاح نخواهد شد.

منبع: خبرگزاری ایرنا