سبد سوخت ایران در آینده به کدام سو می‌رود؟

به گزارش انرژی و نیرو، ایران در آغاز افق بیست ساله آینده در نقطه‌ای حساس از نظر انرژی و حمل و نقل قرار دارد رشد جمعیت شهری افزایش تقاضای سفر فشار بر منابع مالی دولت و ضرورت کاهش آلودگی هوا همگی عواملی هستند که سیاست گذاری سوخت را به موضوعی راهبردی تبدیل می‌کنند در چنین شرایطی انتخاب مسیر آینده تنها بر پایه یک سوخت یا یک فناوری امکان پذیر نیست و نیازمند نگاهی ترکیبی و مرحله‌ای است.

بازار جهانی انرژی در حال گذار از الگوی مبتنی بر سوخت‌های فسیلی مایع به سمت تنوع انرژی و افزایش سهم برق گاز و سوخت‌های کم کربن است با این حال سرعت این گذار در کشور‌های مختلف متفاوت است کشور‌هایی که زیرساخت برق پیشرفته سرمایه گذاری خارجی گسترده و توان مالی بالا دارند سریع‌تر به سمت خودرو‌های برقی حرکت می‌کنند در مقابل کشور‌هایی مانند ایران که دارای منابع عظیم گاز طبیعی هستند منطقی‌تر است که از این مزیت برای مدیریت دوره گذار استفاده کنند.

در ایران شبکه گازرسانی گسترده است و تجربه چند دهه استفاده از CNG در حمل و نقل وجود دارد این تجربه یک سرمایه نهادی و فنی محسوب می‌شود که نمی‌توان آن را نادیده گرفت در عین حال رشد فناوری خودرو‌های برقی و هیبریدی در جهان به تدریج بر بازار داخلی نیز اثر می‌گذارد هرچند محدودیت‌های اقتصادی و زیرساختی باعث می‌شود این اثرگذاری آهسته و تدریجی باشد؛ بنابراین در افق بیست ساله انتظار می‌رود ایران با مدلی از تنوع سوختی مواجه شود که در آن بنزین CNG LPG برق و در بخش‌هایی LNG به صورت همزمان حضور دارند در این مدل هدف اصلی کاهش هزینه انرژی کاهش آلودگی و افزایش تاب آوری سیستم حمل و نقل است.

آینده CNG و نقش آن در سبد سوخت کشور

CNG مهم‌ترین سوخت جایگزین بنزین در ایران است و زیرساخت آن از ابتدای دهه هشتاد توسعه یافته است هزاران جایگاه فعال میلیون‌ها خودروی دوگانه سوز و شبکه تامین گاز پایدار این سوخت را به گزینه‌ای قابل اتکا تبدیل کرده است در افق بیست ساله انتظار نمی‌رود CNG از سبد سوخت حذف شود بلکه نقش آن دچار تحول کیفی خواهد شد.

یکی از مهم‌ترین چالش‌های CNG فرسودگی بخشی از تجهیزات جایگاه‌ها و خودرو‌ها است بسیاری از کمپرسور‌ها مخازن و سامانه‌های ایمنی نیازمند نوسازی هستند اگر این نوسازی انجام نشود اعتماد عمومی به این سوخت کاهش می‌یابد، اما در صورت سرمایه گذاری هدفمند CNG می‌تواند با فناوری‌های جدید کاراتر و ایمن‌تر شود.

از نظر مصرف بیشترین مزیت CNG در ناوگان حمل و نقل عمومی تاکسی‌ها خودرو‌های شخصی پرکارکرد و ناوگان شهری است در این بخش‌ها هزینه سوخت نقش تعیین کننده‌ای در اقتصاد بهره برداران دارد و CNG همچنان گزینه‌ای رقابتی باقی می‌ماند همچنین توسعه موتور‌های اختصاصی گازسوز با راندمان بالاتر می‌تواند جذابیت این سوخت را افزایش دهد.

در افق بیست ساله سهم CNG ممکن است در خودرو‌های سواری شخصی جدید کاهش یابد، اما در ناوگان عمومی تثبیت یا حتی تقویت شود به ویژه اگر سیاست‌های نوسازی ناوگان شهری بر پایه گاز تعریف شوند همچنین امکان توسعه CNG و LNG در حمل و نقل باری و سنگین وجود دارد که می‌تواند وابستگی به گازوییل را کاهش دهد.

به طور کلی آینده CNG در ایران آینده‌ای پایدار، اما نیازمند اصلاح و نوسازی است این سوخت نه تنها بخشی از گذشته بلکه بخشی از راه حل آینده محسوب می‌شود.

چشم انداز LPG و تحول جایگاه‌های سوخت

LPG در ایران همواره جایگاهی دوگانه داشته است از یک سو به عنوان سوخت خانگی در مناطق فاقد گاز و از سوی دیگر به عنوان محصولی صادراتی با ارزش اقتصادی بالا شناخته می‌شود سهم LPG در حمل و نقل ایران تاکنون محدود بوده، اما این محدودیت بیشتر ناشی از سیاست‌گذاری و نبود زیرساخت رسمی است تا نبود مزیت فنی.

LPG دارای ویژگی‌هایی است که آن را برای حمل و نقل سبک مناسب می‌کند آلایندگی کمتر نسبت به بنزین احتراق مناسب برای موتور‌های کوچک و هزینه نسبتا پایین ایجاد جایگاه از جمله این ویژگی‌ها هستند در بسیاری از کشور‌ها LPG به عنوان سوخت خودرو‌های شهری تاکسی‌ها و ناوگان خدماتی استفاده می‌شود.

در افق بیست ساله در صورتی که سیاست‌گذاری مشخصی انجام شود LPG می‌تواند سهم محدودی، اما هدفمند در حمل و نقل ایران پیدا کند این سهم بیشتر در بخش ون‌های شهری خودرو‌های خدماتی و ناوگان تجاری سبک خواهد بود با این حال رقابت میان مصرف داخلی و صادرات و نیز الزامات ایمنی نقش تعیین کننده‌ای در سرعت رشد آن دارند.

تحول جایگاه‌های سوخت نیز بخش مهمی از آینده سوخت است جایگاه‌های سنتی تک سوختی به تدریج جای خود را به مراکز چند انرژی خواهند داد در این مراکز عرضه بنزین CNG LPG و شارژ برقی در کنار خدمات جانبی مانند فروشگاه خدمات خودرو و مدیریت هوشمند انرژی انجام می‌شود این تحول نه تنها پاسخگوی نیاز‌های متنوع ناوگان آینده است بلکه مدل اقتصادی جایگاه‌ها را نیز پایدارتر می‌کند.

در جمع بندی می‌توان گفت آینده سوخت در ایران در افق بیست ساله آینده آینده تنوع و گذار تدریجی است CNG همچنان ستون اصلی سوخت جایگزین باقی می‌ماند LPG می‌تواند نقش مکمل در حمل و نقل سبک ایفا کند و جایگاه‌های سوخت به مراکز چند منظوره انرژی تبدیل می‌شوند در این مسیر موفقیت به میزان سرمایه گذاری کیفیت سیاست گذاری و هماهنگی میان بخش‌های مختلف بستگی دارد.

منبع: خبرگزاری مهر