چگونه جنگ رمضان منجر به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر می‌شود؟

به گزارش انرژی و نیرو به نقل از خبرگزاری صداوسیما، ایران در منطقه غرب آسیا بر سر یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های تامین انرژی‌های فسیلی جهان اعم از نفت و گاز و مشتقات آن قرار دارد و رئیس‌جمهور آمریکا با قماری که با حمله به ایران انجام داد عملا باعث اختلال در روند تامین و عرضه انرژی در بسیاری از نقاط جهان شده است که بازتاب آن ترغیب کشور‌ها به استفاده از انرژی‌های جایگزین و طی کردن سریع‌تر مسیر گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر با هدف افزایش امنیت انرژی خواهد بود.

البته اقتصاد‌های بزرگ جهان مانند چین سال ۲۰۶۰ و هند سال ۲۰۷۰ را برای کربن زدایی کامل از اقتصادشان تعیین کرده‌اند ولی این هدفگذاری تنها تمایل آنها به مسائل زیست محیطی را نشان نمی‌دهد بلکه نشانه در اولویت بودن امنیت انرژی برای آنها و عدم وابستگیشان به سایر کشور‌ها جهان است؛ به ویژه آنکه طی سال‌های اخیر فناوری‌های لازم برای تولید و ذخیره‌سازی برق خورشیدی و بادی به شدت رشد کرده و ارزان شده است.

به علاوه مشکلات یکپارچه‌سازی برق تولیدی متغییر تجدیدپذیر‌ها در شبکه‌های برق با کمک انواع باتری ها، تجهیزات الکترونیک قدرت مدرن همچنین توسعه ابزار‌های هوش مصنوعی در مدیریت تولید، انتقال، توزیع و مصرف برق به شدت تسهیل شده است.

اما آنجایی که ترامپ و هم حزبی هایش دارنده سهام بسیاری از شرکت‌های بزرگ نفتی آمریکا هستند همواره نقش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در گرمایش زمین و تغییرات اقلیمی را انکار کرده‌اند و از زمان به سر کار آمدن از هیچ کاری برای مقابله با توسعه تجدیدپذیر‌ها کوتاهی نکرده‌اند، از حذف بسیاری از مشوق‌ها برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و خودرو‌های برقی در ایالات متحده گرفته که باعث درگیری جدی ترامپ با ایلان ماسک شد، تا خروج از تمامی پیمان‌های زیست محیطی و لغو عضویت آمریکا در نهاد‌هایی مانند آژانس بین المللی انرژی‌های تجدیدپذیر و اتحادیه بین المللی انرژی خورشیدی و حتی تغییر نام آزمایشگاه ملی انرژی‌های تجدیدپذیر ایالات متحده [۱]به آزمایشگاه ملی کوه‌های راکی پس از نزدیک به ۵۰ سال فعالیت.

با شروع جنگی دیگر در غرب آسیا، برهم خوردن عبور و مرور حامل‌های انرژی و نهایتا کنترل تنگه هرمز در یک اقدام تدافعی از سوی ایران، قیمت نفت و فراورده‌های مرتبط به شدت درحال بالا رفتن است. از سوی دیگر محدودیت‌های زیادی برای تامین گاز طبیعی مایع که به علت آلایندگی کمتر همواره به عنوان سوخت دوران گذار به انرژی‌های پاک مطرح بوده نیز ایجاد شده است و دولت‌ها در سراسر جهان را به ضرورت گذار سریع‌تر به انرژی‌های تجدیدپذیر واداشته است.

از این میان می‌توان به سخنان اخیر فاتح بیرول رئیس آژانس بین‌المللی انرژی [۲]اشاره کرد که گفت "من انتظار دارم یکی از پاسخ‌ها به این بحران، شتاب بخشیدن به انرژی‌های تجدیدپذیر باشد. نه تنها به این دلیل که آنها به کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای کمک می‌کنند، بلکه به این دلیل که آنها یک منبع انرژی داخلی هستند. ". علاوه بر این رئیس‌جمهور کره جنوبی و وزرای اقتصادی کشور‌های آسیای جنوب شرقی نیز اخیرا برای تسریع در گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر به توافق رسیدند و حتی مردم در برخی کشور‌های اروپایی به خرید خودرو‌های برقی دست دوم روی آورده‌اند.

البته این تحول تنها به کشور‌های اروپایی و اسیای شرقی محدود نیست، در کشور ما ایران نیز با هدف مقابله با ناتراژی برق وتنوع سبد تولید برق نیروگاهی، برنامه‌های گسترده‌ای برای توسعه نیروگاه‌های خورشید و بادی توسط وزارت نیرو و ساتبا با همراهی سایر زیر مجموعه‌های صنعت برق و دولت در حال اجرا است، اما با هدف قرار گرفتن تعدادی از فاز‌های پالایشگاهی میدان گازی پارس جنوبی که تامین کننده بخش زیادی از شبکه گاز است و تهدیدات ترامپ برای حمله به نیروگاه ها، بحث لزوم توسعه سریع تجدیدپذیر‌ها با هدف توسعه تولید پراکنده برق و اجرای الزامات پدافند غیر عامل دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است که این موضوع نیز قطعا باعث تسریع روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران عزیزمان خواهد شد.

با این حال، سوخت‌های فسیلی مانند زغال سنگ، نفت و گاز همچنان تا سال‌ها بر سبد تامین انرژی جهانی تسلط دارند و طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، حدود ۸۰ درصد از تقاضای جهانی را تامین کرده و تا سال‌ها این هم این روند ادامه خواهد یافت، اما بر اساس گزارشات و مصاحبه‌های منتشر شده توسط مسوولین اندیشکده امبر [۳]، تنش‌های منطقه‌ای در غرب آسیا گذار به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر و برق سازی را تسریع خواهد کرد به گونه‌ای که قیمت‌های بالای سوخت‌های فسیلی باعث خواهد شد فناوری‌های مرتبط با انرژی خورشیدی، بادی، باتری‌ها، حمل و نقل و گرمایش الکتریکی حتی رقابتی‌تر از قبل شوند؛ بنابراین به نظر می‌رسد که برنامه ترامپ برای تقابل با تجدیدپذیر‌ها با شکست مواجه شده است. البته باید در نظر داشت که در افق کوتاه مدت ممکن است کشور‌های نفتی خارج از منطقه غرب آسیا مانند روسیه و حتی خود ایالات متحده از افزایش قیمت نفت و گاز سود ببرند ولی احتمالا این اختلال در عرضه، از کشور‌ها را متقاعد خواهد کرد که باید فکری برای تامین امنیت انرژی خود بکنند.

یکی از راهکار‌ها روی آوردن مجدد به ذغال سنگ است که در تقابل جدی با تعهدات ملی کشور‌ها برای کاهش انتشار کربن قرار دارد و دیگری برنامه ریزی برای احداث نیروگاه‌های هسته‌ای که هزینه کلان و زمان طولانی می‌طلبد و از سوی دیگر خطرات احتمالی تکرار فجایعی نظیر چرنوبیل یا فوکوشیما را ممکن است در پی داشته باشد.

راهکار نهایی شاید در تجدیدپذیر‌ها نهفته باشد، اما تفاوت شوک نفتی فعلی با شوک مانند شوک نفتی در دهه ۷۰ میلادی این است که امروزه فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر بالغ‌تر و نسبت به آن سال‌ها در بسیاری از کشور‌های جهان رقابتی‌تر شده‌اند و از سوی دیگر به دلیل روند‌های جاری برقی سازی، امکان یکپارچه سازی بهتری با زیرساخت‌های رفاهی، صنعتی، ارتباطی و حتی حمل و نقل در بلند مدت را دارا هستند.

در مجموع به نظر می‌رسد با وجود تضعیف معاهدات زیست محیطی و کمک‌های بین المللی در حوزه مقابله با تغییر اقلیم توسط ایالات متحده طی دو سال اخیر، به نقل از رسانه‌های معتبری همچون فاینشنال تامیز و وال استریت ژورنال، ماجراجویی آمریکا در ایران جانی تازه به گذار انرژی خواهد دمید.

هم اکنون بسیاری از کشور‌ها در حال تجدیدنظر در استراتژی‌ها و برنامه‌های کلان انرژی شان برای تسریع در گذار به انرژی‌های پاک هستند، روندی که در کشور ما نیز به حول و قوه الهی و همت مسوولان مربوطه در وزارت نیرو و ساتبا طی خواهد شد تا علاوه بر پاک‌تر شدن سبد تولید برق، کاهش وابستگی به زنجیره تامین گاز و سوخت‌های مایع، امنیت انرژی کشور ارتقاء یافته و اصول پدافند غیر عامل در صنعت برق کشور به نحو بهتری پیاده سازی شود.

منبع: خبرگزاری صداوسیما