حقآبه ایران؛ وعده‌ای که به تحقق نرسید

انرژی و نیرو - با وجود الزام معاهده ۱۳۵۱ به تخصیص سالانه ۸۲۰ میلیون مترمکعب آب به ایران، ورودی هیرمند در سال آبی گذشته تنها حدود ۱۱۹ میلیون مترمکعب بود؛ این در حالی است که مخزن سد کجکی در افغانستان طبق داده‌های ماهواره‌ای پر و حتی سرریز شده، اما حقابه تاریخی ایران همچنان محقق نشده است.

به گزارش انرژی و نیرو، وضعیت حقآبه هیرمند بار دیگر به عنوان یکی از چالش‌های جدی منابع آبی ایران مطرح شده است. سال آبی گذشته تنها حدود ۱۱۹ میلیون مترمکعب آب وارد کشور شد؛ رقمی که فاصله چشمگیری با سهم قانونی ۸۲۰ میلیون مترمکعب دارد. این مسأله نیاز‌های کشاورزی و زیست‌محیطی شرق ایران را تحت تأثیر قرار داده، ایران ضمن تأکید بر الزام قانونی حقابه، آماده ارائه کمک‌های فنی برای اصلاح مسیر رودخانه و بازگرداندن جریان طبیعی آب است.

«عیسی بزرگ‌زاده» سخنگوی صنعت آب، با اشاره به تداوم بی‌نتیجه مذاکرات و وعده‌های شفاهی همسایه شرقی گفت: افغانستان در گفتار خود را متعهد به معاهده ۱۳۵۱ می‌داند، اما در عمل همکاری لازم را نشان نداده است.

«فرهاد شهرکی» عضو کمیسیون انرژی نیز در اردیبهشت ماه اعلام کرد که حقآبه هیرمند نه یک درخواست بلکه تکلیف قانونی حکمرانی است، پر بودن مخزن سد کجکی و سرریز شدن آن براساس داده‌های ماهواره‌ای، نشان دهنده ظرفیت موجود برای تأمین آب است، اما مدیریت سیاسی در افغانستان مانع اجرای تعهدات می‌شود.

البته پیگیری برای دریافت حقآبه هیرمند مربوط به ماه‌های اخیر نیست چراکه مدت زمان زیادی است که مذاکره در این راستا وجود دارد، در تیرماه نیز وزیر نیرو از برگزاری جلساتی با همسایه شرقی برای پیگیری این موضوع خبر داد، اما آنچه مسلم است بی نتیجه ماندن مذاکرات تا این لحظه است.

بی‌توجهی به حقآبه ایران تنها به کاهش آب ورودی محدود نمی‌شود، بلکه پیامد‌های گسترده‌ای همچون خشک شدن تالاب هامون، افزایش مهاجرت، بیکاری و بحران‌های اجتماعی در سیستان‌وبلوچستان را به همراه داشته است. این شرایط نشان می‌دهد که موضوع هیرمند صرفاً یک مسأله آبی نیست، بلکه به امنیت و ثبات اجتماعی در شرق کشور گره خورده است.

کارشناسان معتقدند برای عبور از این وضعیت، ایران باید همزمان دو مسیر را دنبال کند؛ نخست، تداوم دیپلماسی فعال و بهره‌گیری از ظرفیت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای الزام افغانستان به اجرای معاهده؛ دوم، آماده‌سازی اقدامات سختگیرانه در مدیریت منابع داخلی به منظور کاهش وابستگی به ورودی‌های فرامرزی. چنین رویکردی می‌تواند از تعمیق بحران‌های زیست‌محیطی و اجتماعی در شرق کشور جلوگیری کند.

منبع: خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)